ĐOÀN VIỆT TIẾN - MỘT CỰU CHIẾN BINH, MỘT NGHỆ SỸ, MỘT TẤM LÒNG

Tình cờ tôi có dịp gặp Đoàn Việt Tiến nơi thị tứ heo hút Tiên Thủy của miền sông nước đồng bằng sông Cửu Long đúng vào ngày 30/4/2000. Từ trước đó, tôi đã nghe nhiều người ở Bến Tre nói về anh, cũng như đọc qua các bài viết trên các báo, tạp chí: Đồng khởi, Tiền phong, Thanh niên, Sài Gòn giải phóng, Tuổi trẻ, Khoa học phổ thông…rằng, có một cựu chiến binh, một thương binh, một đoàn viên thanh niên cộng sản đầy nhiệt huyết, qua 10 năm khổ luyện, đã vẽ nên chân dung bác hồ rất có thần thái. Điều đặc biệt là anh đã vẽ bằng 4 đầu ngón tay ngược trên mặt kính thủy tinh.

Sinh năm 1961, Đoàn Việt Tiến đã trải qua 5 năm quân ngũ tại chiến trường K thuộc trung đoàn 4, sư đoàn 330. Tháng 1/1979, đang là học sinh giỏi lớp 12 trường PTTH Tam dương ( Châu thành B ngày nay), anh tạm gác lại việc học, viết đơn tình nguyện lên đường chiến đấu. Anh tâm sự: “ Mình chỉ nghĩ mình là một đoàn viên thanh niên Cộng sản nên phải làm gương. Mà không phải chỉ có mình, rất nhiều bạn bè khác cũng tình nguyện như vậy”.

Đoàn Việt Tiến yêu thích hội họa từ thuở ấu thơ. Điều may mắn là anh có được một bà mẹ thường xuyên chăm lo, khuyến khích sở thích của con trai mình. Với tất cả những gì có thể vẽ được trong tay, anh say mê đưa con người và thiên nhiên vào những bức tranh còn non nớt của mình. Đó là hình ảnh một làng quê đồng bằng thanh bình sau cuộc chiến tranh. Đó là dòng sông phẳng lặng với chiếc đò neo đậu chở khách sang ngang. Đó là gương mặt những người nông dân một nắng hai sương … Bên cạnh đó, những năm ngồi ở trường Trung học, anh đã tập tành vẽ chân dung Bác Hồ. Anh nói: “ Hồi đó, mình rất thích đọc quyển “ Muôn vàn tình thương yêu”. Đọc xong, mình càng yêu kính Bác hơn…”. Sự yêu kính ấy còn bám theo anh đến tận những chiến trường  rừng rú xa xôi nơi đất Campuchia. Đồng đội của anh kể lại, khan hiếm giấy đến nỗi anh phải tận dụng đến vỏ cây tràm để tập vẽ Bác. Vẽ để luyện tay nghề cũng có, vẽ chân dung đồng đội cho “vui với nhau” cũng có.

Anh Đoàn Việt Tiến vẽ tranh Hòa thượng Thích Quảng Đức

Năm 1984, rời quân ngũ với quân hàm thượng sĩ, thương binh 3/4 và vết tích của những cơn sốt rét rừng còn đọng trên làn da xanh tái, Đoàn Việt Tiến trở về quê nhà Bến Tre mở một xưởng vẽ nhỏ với sự giúp đỡ của ban bè và cô giáo cũ. Chỉ trong vòng vài năm, thu nhập của nghề không ổn định, anh đã phải dời chỗ đến 69 lần. Từ Bến Tre đến Mỹ Tho, rồi Tây Ninh, để rồi cái ngày rời Tây Ninh, gia đình anh phải bán đi kỹ vật cưới cuối cùng mới đủ lộ phí dắt nhau về đến được quê nhà.

Trong những ngày gian nan đó, Đoàn Việt Tiến vẫn không quên ấp ủ ý định về vẽ chân cung Bác theo chiều thuận lên mặt kính, nhưng anh nghĩ như thế màu sắc sẽ dễ bị phai theo thời gian. Từ đó, anh mới nảy sinh ý định vẽ ngược lên mặt kính bằng bốn đầu ngón tay( mỗi ngón một mầu không dùng cọ). Anh cho biết, anh đã bị ngất xỉu nhiều lần khi tập bởi anh phải nín thở từng chặp lúc các ngón tay miết lên mặt kính đến nỗi khi thôi vẽ, các ngón tay rất lâu mới trở lại trạng thái hoạt động bình thường.

Và tại cái nơi vẽ nghèo nàn mà bạn bè vui miệng gọi là… xưởng nơi ấp Phú Xuân, xã Phú Đức, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, cũng những ngày này, do bức bách về kế sinh nhai, gia đình nhỏ của anh bắt đầu có dấu hiệu của sự đổ vỡ, mặc dù tình yêu giữa họ vẫn còn như treo lơ lửng đâu đó. Người vợ trẻ của anh bỏ anh mà đi vào một ngày đầu mùa mưa năm 1999, dắt theo đứa con gái nhỏ vừa lên hai tuổi mà anh rất mực yêu thương. Anh đã đưa cho tôi xem nhật ký những chuyện buồn của anh rồi anh nói: “ có lúc mình cũng muốn chết quách đi cho rồi, nhưng nghĩa lại gốc mình là một người lính… Hơn nữa, càng trong cảnh khổ bao nhiêu mình càng nghĩa tới Bác Hồ bấy nhiêu. Chẳng lẽ…Mình tự dặn phải sống theo tấm gương của Bác…”. Và điều đó cũng chính là nghị lực giúp anh vượt qua mọi nỗi buồn, tiếp tục rèn luyện để đạt được ý nguyện.

Số phận đã mỉm cười với anh, ngày 19/5/1999, một người bạn là cựu chiến binh đến nhà Đoàn Việt Tiến chơi mới tình cờ phát hiện bức ảnh vừa vẽ Bác Hồ xong sống động như thật. Thế là tin ấy lan ra. Nhiều cơ quan, ban nghành, cá nhân trong và ngoài tỉnh đến nhờ anh vẽ chân dung Bác để đem về treo nơi trang trọng nhất. Để được như vậy, Đoàn Việt Tiến cho biết anh đã trải qua hơn 10 năm khổ luyện với hơn 200 bản vẽ thử. Trước thì anh còn để ảnh Bác một bên làm mẫu nhưng giời thì có bịt kín mắt lại, anh vẫn có thể dùng tay vẽ ngược lên mặt kính thủy tinh chân dung Bác ở đủ tư thế, và hoàn thành một bức chỉ trong hai ngày, hai ngày của 10 năm tôi kuyện bằng cả tấm lòng người lính.

Trong lúc trò chuyện, Đoàn Việt Tiến không ngừng nhắc tới những thầy cô, bạn bè, các cựu chiến binh ở xã, ở tỉnh đã từng cưu mang mình: Họa sĩ Minh Tâm, Y Đô, cô giáo Huỳnh Lan, thiếu tướng Nguyễn Hữu Vị v.v… Tôi còn được biết thiêm, ngày 18/4/2000, anh đã được ngài Tổng lãnh sự Miguel A. Puenter Fraga mới đến Tổng lãnh sự quán Cuba tại Thành phố Hồ Chí Minh để ngỏ lời cám ơn nhân dịp anh gởi tặng Nhà nước và nhân dân Cuba chân dung vị lãnh tụ Fidel Castro cũng với phương pháp vẽ chân dung Bác Hồ như trên.

“ mơ ước của anh hiện nay?”, tôi hỏi. Anh đáp: “Bên cạnh vẽ chân dung Bác Hồ để tặng cho những cơ quan và những cá nhân yêu quý Bác, mình sẽ tập sáng tác tranh phong cảnh, dĩ nhiên là cũng vẽ ngược kính như vậy” - Rồi anh chợt thoáng buồn – “ Nhưng sức khỏe của một người thương binh như mình thì cũng khó nói, nhưng mình phải cố gắng vượt qua. Mình nhớ hoài lời của bác Năm lúc bác còn sống ( tức nhà văn Đoàn Giỏi – bác ruột của Đoàn Việt Tiến - NV) là con hãy cố gắng trau dồi nghệ thuật để xứng đáng với dòng họ, xứng đáng là một người lính tình nguyện…”. Và anh buột miệng mà như không phải nói với người đối diện – “ Hồi trung thu năm 1998, dẫn đứa con gái đi chơi, nghèo đến nỗi chỉ có 2000 đồng trong túi. Nó đòi mua bánh. Hẹn nó năm sau. Trung thu năm rồi được chút đỉnh tiền, mua về nhà mấy cái bánh nhưng rồi không biết con mình ở nơi nào mà đưa…”.

Bẵng đi thời gian hơn một năm mới gặp lại Đoàn Việt Tiến. Lúc ấy là buổi chiều, một buổi chiều Noel 2001 se se lạnh, anh ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế nơi quán cafe ven hồ Trúc Giang, dáng vẻ vẫn như ngày nào tôi gặp nơi thị tứ Tiên Thủy, mặc dù nghe nói đời sống có khá hơn đôi chút, hồi giữa năm ngoái, chị Nguyễn Thị Đức – Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh tại bến Nhà Rồng – đã đến tận nhà anh ở Phú Đức để mời anh cộng tác. Ngày 2/9/2000, Đoàn Việt Tiến trở thành nhân viên của Bảo tàng. Bảo tàng đã tạo đủ mọi điều kiện để anh thực hiện thành công bộ sưu tập chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh qua các thời kỳ lịch sử cách mạng Việt Nam. Chỉ trong thời gian ngắn ngửi, 30 bức chân dung sống động của Bác Hồ ra đời và đã được triển lãm vào ngày 3/2/2001.

Trong chuyến công cán tại phía Nam vào tháng 9/2001, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh và các cán bộ cao cấp của Đảng, Nhà nước đã đến viếng phòng triển lãm chân dung Bác Hồ. Ông đã cảm động nói rằng, với sức khỏe của một người thương binh như thế nhưng anh (chỉ Đoàn Việt Tiến – NV) có một nghị lực làm việc phi thường, và nhất là có tấm lòng đáng quý đối với Bác…

Hiện nay, Đoàn Việt Tiến đang tạm về lại quê hương Bến Tre để thực hiện tiếp 30 bức chân dung của Chủ Tịch Hồ Chí Minh, kịp trưng bày vào ngày khai trương nhà thành tựu 25 năm ( 1975-2000) của Tỉnh. “Đi đâu thì đi, lúc nào mình cũng muốn được sáng tác phục vụ quê nhà “ – anh nói chân tình. Và hai chữ quê nhà từ miệng anh thốt ra nhưng tôi đọc được trong đôi mắt anh còn một nỗi niềm gì đó, u uẩn.

-         Vậy tin tức về đứa con gái sao rồi? – Tôi buột miệng.

-         Biết ở đâu rồi nhưng mà…, - Anh thở dài… mà cũng như chưa biết!

Vậy rồi thôi. Chúng tôi im lặng cho đến khi trời sẩm tối.

 Vũ Hồng

Bến Tre, 25/12/2001